حسن بن نوح القمري البخاري
32
كتاب التنوير (فارسى)
و همين متن كهنسال را هر ايرانى كه از سواد خواندن و نوشتن بهرهمند و اندكمايهء از اصطلاحات را بداند مىتواند بخواند و بدانچه نويسندهاش گفته و خواسته آگاه گردد . [ مطابقت نمونهاى از نسخهى عربى با ترجمهى آن ] براى نمونه در اينجا ديباچهء هر دو نسخهء عربى و پارسى را در يك صفحه و در دو ستون روبروى هم قرار داديم تا نموده شود كه چگونه يك نويسنده يك نوع مطالب و اغراض را بىكموكاست در دو قالب ادبى پارسى و عربى ريخته و چه هنرى در اين كار دشوار به كار برده است . و بار ديگر يادآور مىشود كه در ديباچه و نيز در بقيهء متن كتاب در موارد بسيار اندكى اختلاف ميان نسخهء عربى و ترجمهء پارسى ديده مىشود و بايد دانست كه اين نوع اختلافات ناشى از اختلاف نسخ و از تصرفات كتاب و نساخ مىباشد چه اين متن راه هزارسالهء را پيموده تا اينك بدست ما رسيده است . ديباچه تازى كتاب التنوير [ قال الشيخ ابو منصور الحسن بن نوح القمرى : انى لكنه معرفتى بفضل علم الطب على ساير العلوم ، و فرط علمى بحاجة كل شخص فى كل وقت ، و كل مكان اليه ، و شدة حرصى على ما يرغب الناس فى تعلمه لا ازال مذكرا فى جمع ما يقرب البعيد ، و يسهل - المتوعر ، ليزداد المبتدى به و الشارع فيه ، قوة صريمة ، و ثبات عزيمة ، على دراسته ، و استكمال الحظ منه ، و قد احببت ، بعد الترقب ان التقط من بطون الكتب ، و تضاعيف الكناشات الفاظا هى عند اهل الصناعة معروفة ، و اتخاذ اشياء لابد منها فى كل يوم لا يوجد تلك الاشياء الا متفرقة فى كتب شتى ، و الطارى على هذا العلم يحتاج فى تحصيلها و الوقوف على معانيها الى تكلف شديد ، و مقاسات تعب كثير . ديباچه پارسى كتاب التنوير [ كتاب التنوير من ترجمة ابو الحسن بن نوح القمرى ، رحمة الله عليه گفت : از آنك من نيك بدانستهام كه فضل علم پزشكى بر همهء علمهاء ديگر تاجست ، و نيازمندى هركس به هر وقتى ، و هر جائى چگونه است ، بر آنك كسى را برغبت آرم بآموختن اين علم ، هميشه بانديشه اندر باشم كه آنچه از وى سهلست نزديك آرم ، و آنچه از وى دشوار است آسان گردانم ، تا دل اندر آينده بوى قويتر گردد ، و نيت وى درستتر شود ، تا بهرهء خويش بتمامى از وى بردارد ، و اندرين وقت خواستم كه از كتابهاء طب ، و از كناشها لفظهائى برچينم كه معنى آن بنزديك اهل اين علم معروفست و شناختن چيزهائى كه هر روز به كار آيد ، و آن نتوان يافتن اندر كتابها مگر پراكنده ، و اين كس كه نو بود اندر علم بتواند بدست آوردن تا رنج بسيار نبيند .